مقالات اموزشی در زمینه آموزش و پرورش

با ارسال نظرات خود مرا در پربار تر شدن مقالات یاری دهید

روش‌ها و فنون تدریس(3)

روش‌ها و فنون تدریس(3)
آیین استادی

اشاره
در سه شماره گذشته، شش روش تدریس سقراطی، نظام‌مکتبی، توضیحی، سخنرانی، اکتشافی و مباحثه، به همراه محاسن و معایب هر یک بیان شد. در این شماره نیز روش پرسش و پاسخ برگرفته از کتاب کلیات روش‌ها و فنون تدریس ترجمه و تألیف امان‌الله صفوی تقدیم خوانندگان گرامی می‌گردد.
معارف امیدوار است در آینده نزدیک تجربیات و دیدگاه‌های گرانبهای اساتید را در این موضوعات به سلسله مباحث خود اضافه نماید.
معارف
7. پرسش و پاسخ
پرسش و پاسخ، فنی است که می‌تواند در کلیه روش‌های تدریس و فعالیت‌های آموزشی به کار رود. به ویژه، هنگامی که استاد می‌خواهد دانشجو را به تفکر درباره مفهومی جدید یا بیان مطلبی که آموخته شده است، تشویق کند. این فن، ممکن است برای مرور مطالبی که قبلاً تدریس شده است، مفید باشد و یا وسیله مناسبی برای ارزشیابی میزان درک دانشجو از مفاهیم موردنظر باشد.
برخی از فنون پرسش و پاسخ به قرار زیر است:
1-7. فرصت سؤال
در جریان فعالیت‌های مختلف آموزشی، ممکن است برای دانشجویان سؤال‌هایی مطرح شود که لازم باشد پاسخ آنها را دریافت دارند. در چنین مواردی باید زمان معینی، مثلاً 5 تا 20 دقیقه، برای پاسخگویی به سؤال‌های دانشجویان در نظر گرفته شود. به دلیل اینکه برای سؤال‌های دانشجویان فرصتی اختصاص داده می‌شود، این فن آموزشی «فرصت سؤال» نامیده‌ می شود.
نمونه برخی از مواردی که از فن «فرصت سؤال» استفاده می‌شود عبارت است از:
- استاد در جریان تدریس، به ویژه هنگامی که از روش سخنرانی استفاده می‌کند، هرگاه تشخیص داد که برای دانشجویان سؤال‌هایی مطرح شده است، باید زمان معینی را برای طرح سؤال‌ها اختصاص‌دهد.
- در مواردی که برای دانشجویان فیلم آموزشی نشان داده می‌شود، در آغاز و پایان فیلم باید فرصتی برای سؤال تعیین شود.
- ممکن است از فرد مطلعی دعوت به عمل آید تا راجع به موضوعی برای دانشجویان سخنرانی کند؛‌ در چنین مواردی هم باید فرصتی برای سؤال دانشجویان منظور شود.
- در بازدیدها و گردش‌های علمی نیز استفاده از این فن ضرورت پیدا می‌کند.
- هنگام ارزشیابی(امتحان) از دانشجویان و بسیاری موارد دیگر می‌توان از «فرصت سؤال» استفاده کرد.
محاسن فرصت سؤال
1. چنانچه دانشجویان در زمینه درک مفاهیم مورد بحث ابهامی داشته باشند، از طریق «فرصت سؤال» برطرف می‌شود.
2. با «فرصت سؤال» این امکان برای دانشجویان فراهم می‌شود که معلومات ناکافی و ناقص قبلی خود را تکمیل کنند.
3. «فرصت سؤال»، دانشجویان را به کسب اطلاعات بیشتری در زمینه موضوع مورد بحث تشویق می‌کند.
4. در طی «فرصت سؤال»، دانشجویان از پاسخ‌هایی که به سؤال‌های سایرین داده می‌شود نیز استفاده می‌کنند و بر دامنه اطلاعات خود می‌افزایند.
مهارت فرصت سؤال
1. در مواردی که فرصتی برای سؤال کردن معین می‌کنید، ابتدا زمینه سؤال‌ها و مدت آن را مشخص کنید. به عنوان مثال، بگویید: «ده دقیقه فرصت دارید تا سؤال‌های خود را در زمینه درس امروز مطرح کنید.»؛
2. در صورتی که فردی از خارج دانشگاه برای سخنرانی و غیره دعوت می‌شود، زمینه سؤال و مدت آن را اعلام کنید؛
3. دانشجویان را به سؤال کردن تشویق کنید و نشان دهید که سؤال هر کس مهم است؛
4. سؤال‌های مبهم را توضیح دهید تا سایر دانشجویان‌ منظور سؤال‌کننده را درک کنند؛
5. در صورت لزوم می‌توانید از دانشجویان بخواهید که سؤال‌های خود را روی کاغذ بنویسند. پس از جمع‌آوری سؤال‌ها، آنها را با صدای بلند بخوانید و با ذکر نام سؤال‌کننده، پاسخ دهید.
2-7. پرسش‌های پیگیر
پرسش‌های پیگیر، توسط استاد به شکلی منظم و پی در پی و بلافاصله پس از نخستین پاسخ دانشجو، مطرح می‌شوند. هدف از پرسش‌های پیگیر، راهنمایی دانشجو برای رسیدن به پاسخ مورد نظر است. در حقیقت، با اینگونه سؤال‌ها استاد ذهن دانشجو را تحریک می‌کند. در نتیجه، توجه دانشجو به پاسخ‌های خود بیشتر می‌شود و با تمرکز حواس و تفکر بیشتر مسئله را مورد بررسی قرار داده و پاسخ‌‌هایی را که ناشی از تفکر عمیق‌تر و پخته‌تر است، ادامه می‌دهد. استفاده از این فن، سبب می‌شود که شاگرد به تدریج به سطوح بالاتر یادگیری برسد. پرسش‌های پیگیر، شاگرد را یاری می‌دهد تا پرسش‌های خود را روشن‌تر، صحیح‌تر، دقیق‌تر و عمیق‌تر بیان کند. این فن به روش سقراط شباهت دارد.
3-7. مهارت پرسش
باید توجه داشت که خوب سؤال کردن، به خوب درس دادن کمک بسزایی می‌کند. معلم با این فن می‌تواند دانشجو را به یادگیری مؤثر راهنمایی کند. با استفاده از نکات و رهنمودهای زیر، مهارت خود را در پرسش کردن تقویت کنید.
انواع پرسش
پرسش‌ها را با توجه به منظور استاد و محتوایی که دارند، می‌توان به شرح زیر تقسیم‌بندی کرد:
1. یادآوری و بازشناسی‌هایی که فقط معلومات حفظی را می‌سنجد؛ مثال: اسامی براهن اثبات واجب الوجود کدام است؟
2. مقایسه‌ای؛ مثال: تفاوت دیدگاه‌های وظیفه‌گرا و غایت‌گرا در فلسفه اخلاق چیست؟
3. انتخابی؛ مثال: میان تدریس یا فعالیت‌های پژوهشی کدامیک را ترجیح می‌دهید؟
4. علت و معلولی؛ مثال: چرا بداء حاصل می‌شود؟
5. توضیحی؛ مثال: برهان سینوی چگونه به اثبات واجب الوجود می‌انجامد؟
6. سؤال برای خلاصه کردن؛ مثال: آیا می‌توانید تأثیر رهبری کاریزماتیک در پیروزی انقلاب‌ها را در چند جمله خلاصه کنید؟
7. سؤال برای ذکر مثال؛ مثال: برای موضوعی که گفتید می‌توانید مثالی بزنید؟
8. تجزیه‌ای؛ مثال: آیا می‌توانید خصوصیات انسان مدرن را ذکر کنید؟
9. سؤال برای طبقه‌بندی. نظرات نیکی کدی در کدام دسته از نظریه‌های انقلاب قرار می‌گیرد؟
10. سؤال برای نتیجه‌گیری؛ مثال: از نامه حضرت امیر(ع) به مالک اشتر چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟
طرز سؤال
هنگام طرح سؤال به نکات زیر توجه داشته باشید:
1. سؤال باید روشن و واضح باشد و اصطلاحات و مطالب نامأنوس نداشته باشد تا دانشجو معنی دیگری از آن برداشت نکند؛
2. سؤال نباید طوری طرح شود که جواب آن فقط بله و یا خیر و یا یک جمله کوتاه باشد؛ زیرا همانطور که گفته شد، سؤال باید دانشجو را به تفکر وا دارد؛
3. سؤال باید منظور مشخصی را تعقیب کند و هدفدار باشد؛
4. سؤال باید حتی‌الامکان مختصر باشد و با سن، استعداد و پایه تحصیلی دانشجو تناسب داشته باشد؛
5. سؤال نباید فقط حافظه و معلومات حفظی را بسنجد؛
6. سؤال نباید جوابی را بخواهد که عین جملات کتاب باشد زیرا این‌گونه سؤال‌ها دانشجو را به یادگیری طوطی‌وار ترغیب می‌کند؛
7. جمله‌ای که برای سؤال به کار می‌رود، حاوی چند سؤال نباشد؛ بلکه فقط یک سؤال را مطرح کند؛
8. باید وقت کافی به دانشجو داده شود تا بتواند فکر کند و جواب بدهد؛
9. سؤال نباید جواب را هم در بر داشته باشد؛
10. حتی الامکان باید سعی شود تا همه دانشجویان در پاسخگویی به سؤال‌ها شرکت کنند و سؤال و جواب فقط به عده خاصی اختصاص نیابد

ارسال شده در چهارشنبه، ۸ اردیبهشت ۱۳۸٩ - ساعت ۱:۳۵ ‎ب.ظ - نظرات: 0

 

راهنما

در این صفحه میتوانید یادداشت های وبلاگ خود را مشاهده کنید و در صورت لزوم آنها را ویرایش یا حذف نمایید. همچنین امکان نمایش یادداشت های ارسال شده در یک بازه زمانی خاص و یا نمایش یادداشت های مرتبط با یک کلمه کلیدی خاص نیز در این صفحه وجود دارد.

با کلیک بر روی عنوان هر یادداشت، متن آن یادداشت بدون عناصر گرافیکی (مانند عکس ها) در زیر عنوان نمایش داده میشود و با کلیک دوباره روی عنوان یادداشت، متن مخفی میشود.

با زدن دکمه حذف یک مطلب ، پس از تایید حذف ، آن مطلب به همراه تمام نظراتش (در صورت داشتن نظر) برای همیشه از وبلاگ شما حذف خواهد شد.

جلوی مطالبی که تا کنون هیچ نظری برای آنها درج نشده است، آیکون نمایش نظرات نمایش داده نمیشود.

برای تغییر وضعیت پست ها از حالت منتشر شده به حالت پیش‌نویس روی دکمه ی ویرایش مطلب کلیک کنید. سپس بجای دکمه ی انتشار، دکمه ی پیش نویس را فشار دهید. با اینکار مطلب از وبلاگ شما خارج شده و بصورت پیش نویس در این صفحه نشان داده میشود..

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه هجدهم خرداد 1391ساعت 2:5  توسط مدیر وبلاگ  |